MANASTIRI "MORAVSKE SVETE GORE"




Manastiri "Moravske Svete Gore" se nalaze na desnoj obali reke Velike Morave u visini "Bagrdanskog tesnaca"
i dužini od 18 km i, idući nizvodno, poređani su sledećim redom:

1. Manastir Svetog Apostola Jakova brata Gospodnjeg u narodu poznatog i kao "Jaković"
koji se nalazi ataru sela Duboka, opština Jagodina, i pripada Šumadijskoj eparhiji, sada
je parohijska crkva,
2. Manastir Svetog Apostola Tome, poznatijeg kao "Tomić", se nalazi u ataru sela Vojska,
manastir je ženski
3. Manastir Uspenja Presvete Bogorodice, ztari naziv "Zidine" u ataru sela Radošin,
manastir je ženski
4. Manastir Hum, stari naziv "Duhne", nalazi se na brdu Hum u ataru sela Gložane, u njemu
trenutno nema monaštva
5. Manastir Svetih Vrača Kozme i Damjana, poznatiji kao "Zlatenac", nalazi se u ataru sela
Gložane, manastir je ženski
6. Manastir Svetog Nikole, poznat i kao "Dobrševo", nalazi se u ataru sela Gložane, manastir
je metoh Miljkovog manastira a u njenu trenutno nema monaha
7. Manastir Vavedenja Presvete Bogorodice, poznat kao "Miljkov manastir", atar sela Gložane,
manastir je ženski. Zaslužan je za obnovu "Zlatenca" i "Dobrševe".

Za razliku od "Jakovića", ostalih šest pripadaju, teritorijalno, opštini Svilajnac i Braničevskoj
eparhiji. Gotovo je sigurno da svih sedam imenovanih manastira potiču iz vremena kraja 14. i
početka 15. veka, pripadaju, po arhitekturi Moravskoj umetničkoj školi, koja je doživela najveći
procvat za vreme vladavine Despota Stefana Lazarevića koji živeo od 1376-1427. godine.
Samim tim se kao ktitori najčešće pominju Despot Stefan Visoki ili neko od vlastele bliske
vladarskoj dinastiji Lazarevića. Istorija ovih manastira je isprepletana, često su ih mešali kroz
istoriju a turski popisi iz srednjeg veka vrlo oskudno opisuju stanje u ovim manastirima.
Takođe iz ovih popisa se, vrlo često,ne može izvršiti precizna identifikacija.

Zahtev, uz blagoslov Episkopa Gospodina Ignatija, upućen opštini Svilajnac usled potrebe za
postavljanje putokaza za obeležavanje manastira "Moravske svete gore".
Napomena: Birokrate iz SO Svilajnac i iz turističke organizacije Svilajnac još uvek ne koriste taj naziv,
jer, verovatno, oni manastire ne lociraju kraj Morave. A o postavljanju putokaza da i ne govorimo.
Prilog: Dragana B. Milića zv. "Pajko" iz Vojske.

NAPOMENA: Prillog uz Zahtev br. 65 od dana 05. septembar 2008. L.G. Arhijerejskog
namesništva iz Svilajnca. Priložio uz zahtev: Dragan B. Milanović iz Vojske

Navedena kilometraža predstavlja udaljenost manastira Moravske svete gore od auto-puta
E-75, izlaz kod Markovca, preko Svilajnca, skretanje za Crkvenac, preko Gložana gde su
manastiri: Miljkov, Dobrševa, Zlatenac i Hum, desno ostaje Radošin gde se nalazi manastir Zidine,
preko Vojske gde se nalazi manastir Tomić, i preko Rajkinca do sela Duboka gde se nalazi manastir
Jaković. Područje na kome se nalaze manastiri Moravske svete gore obuhvata oko 20-ak km i svi
su tik uz Moravu preko koje se nalazi, uz auto-put E-75, železnička pruga Beograd-Niš iliti čuveni
"Carigradski drum". Takođe, do manastira se može stići i regionalnim putem Požarevac-Svilajnac-
Jagodina a i čamcima koji u ovom plovnom delu Velike Morave imaju dobar prolaz tako da je moguć
prilaz manastirima sa reke. U blizini ovih manastira se nalaze i ostaci rimskih utvrđenja, ranijih naselja
i još nekoliko zidina starih manastira i crkvišta koja su neistražena a nekima ni tačna lokacija nije
utvrđena. Za posetu ovim manastirima više nije neophodno naporno hodočašće jer su svi putevi
prohodni sa malim izuzetkom je put do manastira Hum.

Manastir Vavedenje Presvete Bogorodice, poznat i kao "Miljkov manastir", atar sela Gložane. Sagrađen je, zasigurno, pre 1374. god. kada ga knez Lazar pominje u svojoj Hrisovulji (povelji) kojom daruje metohe (posede) manastiru Ravanica gde se kaže: "...Bukovica brod na Gložanshje na Moravje...". U manastiru živi sestrinstvo koje je zaslužno za obnovu manastira "Zlatenca" i manastira "Dobrševe".

Konak man. Vavedenje. Pretpostavlja se da je man. izgradio karavlaški knez Đorđe Radulbegović, vojvoda u službi Despota Stefana Lazarevića za koga se pretpostavlja da je ktitor. Postoje istorijski podaci da je tu 1420.g. radila manastirska prepisivačka škola. Posle pada Srbije 20. juna 1459.g., pominje se u "Tefteru braničevskog subašiluka" iz 1467.g. kao napušten a pod imenom "Presveto Vavedenje" što je neosporno - Bukovica. Turski popis iz 1476-1478 beleži da u njemu živi 4 monaha a posledni put se u turskim popisima pominje 1516. godine. uz podatak da je manastirsko imanje sejalište sela Dobrševa.
Manastir obnavlja 1787. godine trgovac Miljko Tomić koji je sahranjen je u porti. Takođe, 1787. preko manastira je održavana veza sa ustanicima Koče Anđelkovića. Stevan Sinđelić je pohađao manastirsku školu od 1780-1785. godine a živeo je i radio na imanju Vrhovnog kneza 12 Srbskih nahija Petra Erčić-Jakovljevića. Čuveni srbski Obor knez je 1803. god. biran za vođu ustanka ali je to odbio a iste godine je posečen u čuvenoj "Seči knezova". Hram je 1811. obnovljen kompletno na starim temeljima.
U manastir od 1926-1936.g. borave ruski monasi na čelu sa jeromonahom Amvrosijem Kurganovim koji su tu sagradili kapelu koja se i danas nalazi u sklopu manastira. Bratstvu su pripadali jeromonah Jovan, kasnije episkop Šangajski i čuveni Otac Tadej koji se tu zamonašio.

Manastir Sv. Nikole. Poznat od ranije kao "Dobrševa". Atar sela Gložane. U "Tefteru braničevskog subašiluka" iz 1467.g. pominje se manastir Svetoga Nikole kod sela Dobrševa u Resavskoj nahiji i beleži da je nastanjen. Popis iz 1476-78 beleži da su u njemu tri monaha. Popis izvršen oko 40.g. kasnije beleži da je napušten i da je manastirsko imanje sejalište sela Dobrševa. Popis izvršen 30-ih ili 40-ih god. 16. veka beleži da u njemu žive dva monaha i da ima obavezu plaćanja od 424. akče. Popis iz vremena sultana Murata III beleži da u manastiru živi samo jedan monah a obaveza je smanjena na 300 akči.
Pominje se u Austrijskom popisu iz 1718.g., bez navođenja posvete crkve, pa je onemogućena identifikacija. U selu Dobrševu turski popisi pominju Manastir Vavedenja i manastir Svetog Nikole pa je moguće identifikovati ga sa ovim odnosno sa Miljkovim manastirom. Predanje kaže da su turci spalili selo Dobrševa a parohijane su pobili u porti manastira.

Manastir Sv. Vrača Kozme i Damjana, "Zlatenac". Atar sela Gložane. Ktitori su nepoznati ali se pretpostavlja da je to poslednja zadužbina Despota Stefana Lazarevića 1427. godine ili sitnija Srbska vlastela, zbog blizine Manasije, i smatra se da su ovde živeli prepisivači za koje u Manasiji nije bilo mesta. Postoji predanje da je
naziv (manastira) pozlatio vlastelin čija se bolesna ćerka oporavila u ovoj svetinji. Odavno se veruje da je voda u manastiru isceljujuća. Prvi put, u pisanim izvorima, se pominje 1718.g. u austrijskom popisu koji ga locira u ataru sela Dobrševo a koje danas ne postoji. Tu je postojalo selo "Zlatenac" koje je bilo "mahala" sela Gložana a koje je raseljeno 1825.g. za vreme Kneza Miloša zbog grupisanja sela t.j. urbanizacije.
Manastir se pominje 1734.g. i u njemu je živeo jeromonah Sofronije. Obnova je počela 1952.g. a završila se 1966.g. na temeljima stare crkve u ataru bivšeg sela Zlatenac. Najviše su zaslužni parohijani iz Gložana i monaštvo Miljkovog manastira. Zidan je od sige i pečšara, lomljenog kamena.

Vodenica manastira Zlatenac - selo Gložane. Jedina u ovom delu toka Velike Morave. Melje kvalitetno kukuruzno brašno. Manastir se nalazi na platou iznad same vodenice i do njega se stiže stepenicama. Sama priroda u blizini je predivna i neponovljiva.

Manastir Hum. Stariji naziv manastira je bio "Duhne". Nalazi se na brdu "Hum". Atar sela Gložane. Pominje se u "Tefteru braničevskog subašiluka" iz 1467. g. da se nalazi u Resavskoj nahiji kod sela Crveništa(?) da je imao monahe i da je plaćao porez u iznosu od 600 akči. Manastir je posvećen Svetom apostolu Tomi a hram je podignut na temeljima starog koji takođe pripada Moravskoj svetoj gori. Manastir je obnovi je i još uvek nema monaštva